تربیت فرزند از دیدگاه اسلام – روزنامه کیمیای وطن

در کنار حفاظت و حمایت از فرزندان و هدایت آن ها در راستای زندگی سالم و هدفمند در مراحل گوناگون زندگی، والدین باید از وظایف نظارتی خود غافل نشوند؛ چراکه همین هدایت و نظارت است که انسجام و سلامت خانواده را تضمین خواهد کرد. در ادامه به بیان نکاتی از بررسی تربیت فرزند از نظر اسلام و روانشناسی در دریای تربیت می پردازیم که توجه به این نکات و رعایت کردن آن خالی از برکت نیست و در راستای درک وظایف پدر و مادر در تربیت فرزند کمک کننده است. دوم، نسل گذشتهی ما، پدر و مادرهای ما، آنهایی که عاقل بودند، این آموزشها را سینه به سینه منتقل میکردند. آموزش کودکان به آداب زندگی در محیط خانوادگی این فرصت را به کودکان میدهد تا در جامعه بتوانند به مراعات حقوق دیگران بپردازند و توانایی تحمل ایشان بالا برود. تدریس جبر و مقابله نیز که در شکل گیری و تحول آن محمدبن موسی خوارزمی و عمربن ابراهیم خیام نیشابوری سهم عمده ای داشتند ( رجوع کنید به نصر، ۱۳۵۹ ش ، ص ۱۴۵ـ۱۵۷؛ جنابی ، ص ۱۷۶، ۱۸۰، ۱۸۲)، جزو سنّت تعلیم ریاضی بود. نمونه های زیادی از تدریس ریاضیات ، بویژه در مراکز تدریس فقه ، در منابع قدیم گزارش شده است (برای نمونه هایی از تدریس علوم ریاضی رجوع کنید به ابن خطیب ، ج ۱، ص ۲۲۱ـ۲۲۲؛ ابن قُنفُذ، ص ۶۶، ۶۸ـ۶۹؛ یاقوت حموی ، ج ۱۲، ص ۴۹؛ سخاوی ، ج ۲، ص ۱۵۷؛ ابن عماد، ج ۷، ص ۱۰۹).کتابهای درسی حساب و سایر مباحث ریاضی نیز در سه سطح مقدماتی و متوسط و عالی نوشته شده بود که به ترتیب خوانده می شد.

در دهه های اخیر دو کتاب اصول الفقه (اثر محمدرضا مظفر) و دروس فی علم الاصول (اثر سیدمحمدباقر صدر، مقتول در ۱۳۵۹ ش ) جایگزین برخی از کتابهای اصولی قدیم شده است ( رجوع کنید به ملکی ، ص ۲۲۱، ۲۳۸ـ۲۳۹، ۲۴۲).کتابهای فقهی که پس از دورة آثار حدیثی ـ فقهی ، در حوزه ها و مدارس علمی شیعی تعلیم آنها، معمول بوده عبارت اند از: المقنعه شیخ مفید، کتاب النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی ، و المبسوط هر سه از شیخ طوسی ؛ شرایع الاسلام و المختصر النافع محقق حلّی و بعضی شروح آن دو؛ ارشادالاذهان الی احکام الایمان ، و قواعدالاحکام و تبصرة المتعلمین ، هر سه از علامه حلّی و شروح متعدد آنها (تنکابنی ، ص ۷۷ـ۷۹).علاوه بر این ، کتاب اللمعة الدمشقیة تألیف شهید اول (مقتول در ۷۸۶) و بویژه شرح آن از شهیدثانی (مقتول در ۹۶۶) به نام الروضة البهیّة از زمان تألیف تاکنون به عنوان متن درسی استدلالی در سطوح مقدماتی و متوسط تدریس می شده است . از آن پس منطق در بسیاری از مراکز آموزشی در شمار درسهای رسمی در آمد و کتابهای مهمی در این باره تألیف و تدریس شد.

از این محدودة کوچک که بگذریم، پرسشی کلان مطرح است که آیا دستور اسلام به خوض در علوم و ایجاب آن به فراگیری دانش از هر فرد و هر جا توسط مسلمانان، جمیع انواع دانش و معارف را دربرمیگیرد و یا منحصر به دانشهای دینی است؟ هفت سال دوم زندگی فرزند، دوران فراگیری تربیت است که هر چه بهتر هفت سال اول را طی کرده باشد، در این دوره موفق تر است. لذا وقتی این کودک به دوره نوجوانی که می رسد، میداند که شاخصههای یک دوست خوب چیست و چرا نباید مثلا با فلانی دوست شود. احتمالاً علتِ این منع آن بوده که قاضیانِ مدرّس ، فرصت کافی برای تدریس نداشته اند یا اینکه واقفان نمی خواسته اند قاضیان از نزدیک بر امر موقوفات مدارس و مراکز علمی نظارت و اشراف داشته باشند.پیروان هر مذهب فقهی معمولاً کتابهای فقهی مذهب خویش را تدریس می کردند. از امام حسن(ع) نقل شده است که فرمودند:نماز ظهر یا عصر را در محضر رسول خدا(ص) خواندم؛ همین که حضرت سلام دادند به ما فرمودند: بر جایتان بمانید و آنگاه برای تقسیم ظرف حلوایی در میان نمازگزاران از جا برخاستند و به هر کدام مقداری حلوا میخوراندند تا اینکه به من رسیدند؛ من کودک بودم، آن حضرت قدری حلوا به من خوراندند، سپس فرمودند باز هم بدهم؟

بیشک خانواده، سازنده و زمینه ساز مسایل اعتقادی و اخلاقی فرد است، لذا فاطمه(س) فرزندان خود را به لحاظ اعتقادی و اخلاقی مهیا و مجهز به بهترین اخلاقیات و معتقدات نمود و آرامش، تقوی الهی، مقاومت در برابر مشکلات و روشن بینی را برای ایشان به ارمغان آورد آنچه از آموزشهای فاطمه(س) درخصوص فرزند ایشان، قابل توجه است، عدم اثرگذاری محیط بر افکار و خصایص اخلاقی ایشان میباشد. روش های تربیت فرزند در اسلام چگونه است؟ به همین خاطر پیامبر گرامی اسلام (ص) بهترین روش و برخورد با کودک را داشتند که در روایت آمده است. کتاب مهم فقهی شیخ انصاری به نام مکاسب نیز مهمترین متن درسی استدلالی در سطح عالی است (همان ، ص ۸۰؛ فقیهی ، ص ۲۰۱؛ شهابی ، ص ۴۳). در این شیوه ، دانشجو متون طبی را چندان مطالعه می کرد که در می یافت در این شاخه از علم از تسلط کافی برخوردار شده است ( رجوع کنید به همان ، ص ۶۳ـ۶۴). هر چند این تحقیقات به طور مستقیم به بررسی نقش تربیتی والدین نپرداختهاند، لیکن به شکلهای مختلفی به این مطلب اشاره کردهاند که در ادامه به تعدادی از آنها اشاره میشود. کتابهای درسی فقه شافعی عبارت بود از: مختصرالمُزَنی ، اثر اسماعیل بن یحیی مُزَنی (متوفی ۲۶۴) شاگرد محمدبن ادریس شافعی ؛ کتاب التنبیه فی فروع الشافعیة ، و المهذّب فی فقه الامام الشافعی ، هر دو اثر ابواسحاق شیرازی (متوفی ۴۷۶)؛ الوسیط از ابوحامد غزالی (متوفی ۵۰۵)؛ الحاوی الصغیر فی الفروع ، از نجم الدین عبدالغفاربن عبدالکریم قزوینی (متوفی ۶۶۵)؛ روضة الطالبین و عمدة المتقین ، و منهاج الطالبین ، هر دو از یحیی بن شرف نَوَوی (متوفی ۶۷۶).

دیدگاهتان را بنویسید