بررسی نقش والدین در تربیت دینی فرزند در دوران کودکی از دیدگاه اسلام

محدّثان علاوه بر روایت و قرائت احادیث بر شاگردان ، برخی از کتابهای مهم را نیز تدریس می کرده اند، از جمله : صحیح بخاری ، صحیح مسلم ، سنن ابی داود، صحیح ترمذی ، سنن نسائی ، سنن ابن ماجه که در میان اهل سنّت و جماعت تدریس می شده و این سنّت تاکنون نیز در مدارس و مساجد، بویژه تدریس صحیح بخاری و مسلم ، ادامه یافته است (صدیق حسن خان ، ج ۲، ص ۲۲۵، ۲۲۸، ۲۳۲، ج ۳، ۲۶۵؛ تنکابنی ، ص ۷۱ـ۷۲؛ عبدالمهدی ، ج ۱، ص ۲۰ـ۲۳؛ نیز رجوع کنید بهحاجی خلیفه ، ج ۲، ستون ۶۳۹). علاوه بر این ، گزارشهایی داریم که بر اساس آنها توانگران خیّر و نیز همشاگردیهای متمکن شاگردان را حمایت می کرده اند. هدف تربیت، سازندگی و آفرینندگی مداوم و تلاش برای تعدیل و تعادل بین نیازها و تمایلات است و در کل میتوان گفت فایده تربیت دینی این است که والدین و مربیان تربیت دست فرد را در زمینهی مذهبی گرفته و زمینهی رشد مذهبی او را از هر سو بدان گونه فراهم کند که به نقطه تعالی برسد.

ما به نصیحت زبانی در پرورش دینی چندان معتقد نیستیم ، قائلیم که نقش عملی والدین کارسازتر است و رفتار مذهبی کودک به میزان علاقه و شایستگی و میزان درک و فهم والدین و نوع رفتار و موضعگیری آنها در برابر حوادث بستگی دارد . نوشتار حاضر بر آن است كه نگاهى كوتاه به تربیت دینى كودك در روایات اسلامى بیندازد.باید توجه داشت نوازشهاى بدون حد و حصر و توجیه نشده و خارج از حد اعتدال، اثرات سوئى را بر روان كودك بر جاى مىگذارد؛ پُر توقعى، زودرنجى، ضعف در برابر مشكلات، ناامیدى، عقده حقارت، سرخوردگى از اجتماع و بسیارى فشارهاى روانى دیگر، زاییده ارتباطات مهرآمیز افراطى با كودك است. رفتار مذهبی کودک به میزان علاقه و شایستگی و میزان درک و فهم والدین و نوع رفتار و موضعگیری آنها در برابر حوادث بستگی دارد. تربیت کودک در اسلام وظیفه ای است که خداوند آن را به والدین واگذار کرده و پدر و مادر موظف به اجرای این تعهد هستند.

گذشته از شمار زیادی حدیث ، که در ارزش و ضرورت تعلیم و نشر دانش روایت شده (برای نمونه رجوع کنید به کلینی ، ج ۱، ص ۳۳، حدیث ۹، ص ۴۸، حدیث ۴، ص ۵۲، حدیث ۱۱)، گزارشهایی از حلقه های درس امامان شیعه و شاگردانشان در روزگاری که تضییقات و دشواریها کاهش یافته بود، در دست است (برای نمونه رجوع کنید به ابن طاووس ، ص ۲۷). » یاد کرد این فراز حکایت موسى و دختران شعیب از سوى قرآن، نوعى تأیید ذکاوت، تیزهوشى و روانشناسى قوى براى دختران به ویژه در امر همسریابى به شمار مىرود. زنان نیز از همان آغاز در کار آموزش فعالیتهایی داشته اند، گرچه شمار آنان در قیاس با مردانِ دانش آموخته تقریباً ناچیز بوده است . در سطح اجتماعی پدیدههای گوناگونی همانند روند آموزش و پرورش رسمی و عوامل دخیل در آن، آموزش و پرورش غیررسمی مانند صدا و سیما، اینترنت، تئاتر، سینما، مطبوعات و در سطح فردی و خرد آسیبهای رفتار فردی و شخصیتی دنبال میشود.

اگر تربیت دینی کودکان همراه با محبت و ایجاد دلبستگی با کودک باشد او را نسبت به توصیههای دینی والدین تسلیمپذیرتر میکند و الگوپذیری از آنان را نیز بیشتر مینماید؛ علاوهبر آن کودکی که از نظر روانی و عاطفی سالم و رشد یافته باشد، نسبت به دستورات دینی که مطابق با فطرت آدمی است، انعطافپذیرتر میشود. راه دیگر که البته بسیار مطلوب بود، آن بود که دانشجو به نمایندگی از یک بازرگان به شهری می رفت و در کنار مسئولیت تجاری به تحصیل هم می پرداخت و در واقع سفر تجاری را با سفر آموزشی و علمی پیوند می زد (عجلی ، ج ۲، ص ۲۲۵؛ خطیب بغدادی ، تاریخ بغداد ، ج ۱۱، ص ۳۱۲). به دلیل ارتباط قرآن با مباحث لغوی و فقهی و کلامی و جز آن ، از یک سو مفسران می بایست تواناییهای علمی معتنابهی می داشتند و از سوی دیگر دانشمندان سایر رشته های علوم دینی نیز می بایست با تفسیر آشنا می بودند.

دیدگاهتان را بنویسید