اهمیت تربیت فرزند از دیدگاه اسلام – مرکز مشاوره خانواده و روانشناسی آویژه

بازیهای تیراندازی برای کودکان که مورد سفارش پیامبر(ص) بوده نیز، تأمینکننده هر چهار سطح اهداف بازی است؛ کسب لذت، پرورش بعد جسمی و ایجاد تحرک و آمادگی برای مقابله با دشمن، آموزش و ایجاد تمرکز و درنهایت هدف اصلی بازی در راستای تقویت دشمنشناسی و ایجاد انزجار نسبت به دشمن که از اهداف اصیل تربیت دینی است در آن وجود دارد؛ نکتهای حائز اهمیت در این بخش این است که دو رویکرد در زمینه بازی بهمنظور تأمین اهداف و به عبارتی چندمنظوره نمودن بازی وجود دارد؛ همانگونه که توضیح آن آمد، والدین میتوانند در رویکرد اول بازیای را انتخاب کنند که در ذات خود تأمینکننده چند هدف است؛ در رویکرد دوم میتوان ابتدا بازی را با هدف انتقال نشاط و لذت به کودکان انجام داد و بعد از اینکه این نیاز کودک تا حدودی تأمین شد، دیگر اهداف را در ادامه بازی دنبال نمود؛ فلسفه چنین رویکردی این است که بهترین زمان برای آموزش و تربیت دینی، زمانی است که کودک در حالت نشاط و صمیمیت با والدین خود قرار دارد و با اتخاذ این روش، اهداف سطوح مختلف تأمین خواهد شد؛ البته برای رسیدن به اهداف چهارگانه هرم، گاهی لازم است قالب بازی کمی تغییر کرده و جنبه رقابتی به خود بگیرد.

بیان نمونههایی از سیره عملی اهلبیت(ع) روشنکننده این موضوع است؛ زمانی که حضرت زهرا(س) در بازی ساده خواندن شعر با فرزندانشان هستند، چند هدف در خلال این بازی ساده تأمین میشود؛ نفس شعرخوانی برای کودکان لذتبخش است (تأمین هدف اول)؛ در خلال شعرخوانی آموزش و توجه به تقویت حافظه و تقویت زبان و ادبیات کودکان تأمین میشود (تأمین هدف سوم)؛ محتوای شعری که حضرت زهرا(س) در آن الگودهی از حضرت علی(ص) و دشمنشناسی را انتخاب نمودهاند، تأمینکننده بُعد اهداف متعالی (سطح چهار) برای بازی، یعنی جهتدهی بازی در راستای تربیت دینی است؛ البته اینکه در این بازی ساده و کودکانه، ارزشدهی به جایگاه پدر خانواده صورت گرفته، میتواند جزء اهداف متعالی برای یک خانواده دینی نیز تعریف شود. نگاهی کلی به آیات و روایات مربوط به بازی و سیره عملی اهلبیت(ع)، نشان میدهد که نباید محدودیت مکانی خاصی برای بازی کودکان قائل شد و مطلوب است بازی کودکان در فضاهای باز و طبیعی صورت گیرد؛ بازی حسنین در مسجد، کوچه و در خانه، در سیره این بزرگواران اشاره شده است؛ همچنین توجه به سفارشهایی که در روایات در مورد انواع بازی آمده، نشان میدهد خاک و آب دو عنصر طبیعی مطلوب برای بازی کودکان است که در محیط طبیعی و باز، مورد استفاده قرار میگیرد.

پیامبر(ص) نهتنها عزم مسجد کرده بودند و میدانستند بازی با کودکان سبب تأخیر در نماز میشود، بلکه در پاسخ به بلال که به دنبال ایشان آمده بود، فرمودند: ای بلال برای من تنگ شدن وقت نماز بهتر از تنگ شدن دل کودکان است (جلالی شاهرودی، قرن14،66)؛ این موضوع نشاندهنده این است که نیاز کودکان به بازی همچون نیاز آنان به غذا و خواب، نیازی فوریتی است که به تأخیر انداختن آن گرچه بهظاهر آسیب جسمی به دنبال ندارد، اما آسیبهای روحی ناشی از آن در جسم کودک، در درازمدت نمایان میشود؛ علاوه بر این نکته، اشاراتی که در بحث صبر پیامبر(ص) بر بازی کودکان و همراهی ایشان در بازی با کودکان و سفارش به عدم منع آنان از بازی آورده شد و همچنین نکتهای که به لزوم جایگزین برای بازی اشاره داشت، همگی نشاندهنده ضرورت توسعه و بسط زمان بازی برای کودکان است؛ از همینرو است که پیامبر(ص) نیز برای بازی با کودکان محدودیتی قائل نیستند و حتی زمانی که با اصحاب قصد عزیمت به مکانی داشتند و در همان حال حسین(ص) را دیدند، از اصحاب جدا شدند و با فرزندشان بازی کردند (مجلسی،1392،43،34). حضرت علی (ع) میفرمایند: «آنچه را فرد در کودکی میآموزد، مانند نقشی است که روی سنگ حک میشود.» (18) یا اینکه میفرمایند: «قلب کودک مانند زمین خالی است که هر بذری را در آن بریزند، رشد خواهد کرد» (19) اذان و اقامه که در بدو تولد در گوش نوزاد طنین انداز میشود، در واقع عصارهای از آموزههای دینی- الهی است که در ضمیر ناخودآگاه او تأثیر خواهد داشت؛ لذا بر انجام این کار بسیار تأکید شده است.

معمولاً با در گذشت انسان، نگهبان میزان و مقدار میراث به ارث گذاشته او معطوف است و چنانچه فردى متمّول و ثروتمند باشد، اقلامى از میراث همانند زمین، خانه و ماشین در نظر کوته نظران، بزرگ و مهم جلوه مى نماید امّا از دیدگاه امام مربیان، على علیه السلام، میراثى به مانند ادب و تربیت وجود نداردلامیراث کالادب (2) و هرگز املاک و دارایى هاى باقیمانده مادّى، قابل مقایسه با میراث گرانبهاى ادب و تربیت صحیح براى فرزندان نیست. ابراز محبت مانند روبوسی و دست دادن خوب و پسندیده است، اما نباید پا را فراتر گذاشت، زیرا بچهها بسیار کنجکاوی کرده و همین رفتارهای پدر و مادر را با همسالان خود شبیهسازی کرده و اگر لذت ببرند این شروع انحراف است. این موضوع ماحصل تربیت دینی مبتنی بر نشاط، سهولت، محبت و فطریات است. زمانی که در لسان روایات، بازی بهعنوان ویژگی دوران کودکی مشخص میشود و بر بازیگوشی و شوخی با کودکان در این دوره تأکید میشود، نتیجه این خواهد بود که بازی و تأمین نشاط، پیوندی ضروری با هم دارند.

دیدگاهتان را بنویسید